Studju riċenti minn Arnold Sciberras u Jeffrey Sciberras żvela evidenza ġdida u konvinċenti li torbot linji ta’ ħamiem Maltin mal-Eġittu sa mill-1911, ibbażata fuq kampjuni ppreservati fil-Agricultural Museum of Giza.
Ir-riċerka tiffoka fuq par ħamiem ibalzmati mmarkati “Malta Pigeons – Italian Breed”, li l-morfoloġija tagħhom tikkorrispondi mill-qrib mal-Ta’ Barbarija, razza tradizzjonali Maltija ta’ importanza storika iżda llum meqjusa bħala f’periklu kritiku ta’ estinzjoni.
Dawn il-ħamiem juru karatteristiċi tipiċi ta’ hammiem ta l- ohxon Mediterranji, inkluż struttura tal-ġisem robusta, żvilupp toraku wiesa’, u kapaċità limitata għat-titjir.
Ir-riżultati jipprovdu evidenza fiżika rari li tipi ta’ ħamiem Maltin kienu diġà stabbilizzati fenotipikament u mifruxa lil hinn minn Malta fil-bidu tas-seklu 20—qabel l-istandardizzazzjoni formali ta’ ħafna razez moderni.
B’mod kruċjali, l-istudju jqiegħed dawn il-kampjuni fil-kuntest usa’ tal-migrazzjoni u n-netwerks kummerċjali Mediterranji, partikolarment id-dijaspora Maltija fl-Eġittu matul is-sekli 19 u kmieni 20.
Huwa maħsub li komunitajiet emigranti kienu jġorru magħhom annimali domestiċi, inkluż ħamiem, bħala parti mill-preservazzjoni tat-tradizzjonijiet kulturali u agrikoli tagħhom barra minn Malta.
Ir-riċerka tenfasizza wkoll it-tradizzjoni antika tat-trobbija tal-ħamiem fl-Eġittu, li x’aktarx iffaċilitat l-integrazzjoni u possibilment ukoll l-ibridizzazzjoni ta’ dawn il-linji Maltin ma’ razez lokali, u b’hekk ikkontribwixxiet għal sistema avikulturali reġjonali kumplessa.
Lil hinn mill-implikazzjonijiet storiċi tagħha, l-istudju jenfasizza l-importanza tal-kollezzjonijiet tal-mużewijiet bħala repożitorji ta’ data bijoloġika li spiss tibqa’ mhux esplorata. Il-kampjuni ta’ Giza jservu bħala punt ta’ referenza kruċjali għar-rikostruzzjoni ta’ linji domestiċi mitlufa jew li qed jonqsu, inkluż il-ħamiem Ta’ Barbarija, li llum huwa meqjus bħala funzjonalment estint fil-forma pura tiegħu.
L-awturi jenfasizzaw l-urġenza li jiġu dokumentati u konservati dawn il- razzez tradizzjonali, u jinnotaw li l-isforzi kontinwi li ilhom għaddejjin għal aktar minn għoxrin sena għandhom l-għan li jipprevjenu t-telf komplet ta’ dan il-komponent uniku tal-wirt bijokulturali Malti.
Arnold Sciberras
