L-espert Arnold Sciberras jitkellem dwar il-kriżi ekoloġika li qed iseħħ fuq il-gżira tagħna.
“Problema ekoloġika li fil-biċċa l-kbira qed tiġi injorata qed tiżvolġi f’Malta, waħda li tirrepeti ruħha kważi kull sena u torbot l-intervent tal-bniedem ma’ konsegwenzi ambjentali mhux intenzjonati.
Matul perjodi ta’ xita qawwija, ir-riżervi tal-ilma jfur u joħroġ l-ilma maħżun fil-widien naturali. Flimkien ma’ dan l-ilma jidħlu wkoll organiżmi akkwatiċi li qatt ma kellhom jidħlu f’dawn is-sistemi delikati. Fosthom hemm il-ħuta tad-deheb (Carassius auratus), speċi li spiss tiġi introdotta għal skopijiet ornamentali jew għall-kontroll tan-nemus.
Għalkemm dawn l-introduzzjonijiet ħafna drabi jsiru b’intenzjoni tajba, joħolqu ċiklu ekoloġiku rikorrenti. Ladarba jiġu mkeċċija lejn abitat naturali tal-ilma ħelu, il-ħut tad-deheb u speċijiet aljeni oħra jistabbilixxu ruħhom temporanjament f’għadajjar u f’sistemi ta’ widien b’ilma bil-mod. Madankollu, l-ambjenti tal-ilma ħelu f’Malta huma ferm staġjonali. Hekk kif jersaq is-sajf, ħafna minn dawn l-abitati jinxfu kompletament, u dan iwassal għal mortalità mifruxa. Minn perspettiva etika, dan jirrappreżenta tbatija evitabbli għal dawn il-ħut li kienu introdotti.
Madankollu, l-aktar impatt sinifikanti jseħħ qabel dan il-kollass. F’dawk il-ftit postijiet fejn l-ilma jibqa’ preżenti matul is-sena kollha, popolazzjonijiet żgħar ta’ ħut tad-deheb jirnexxielhom jgħixu. Interessanti, dawn il-popolazzjonijiet spiss jibqgħu stabbli minflok jespandu, x’aktarx minħabba riżorsi limitati, stress ambjentali, u restrizzjonijiet marbuta mad-densità. Minkejja n-numru baxx tagħhom, l-impatt ekoloġiku tagħhom huwa sproporzjonatament għoli.
Il-ħut tad-deheb huwa opportunist fl-għalf u jħawwad is-sediment b’mod attiv. F’sistemi magħluqa tal-ilma ħelu, jiekol bajd ta’ anfibji, larvi ta’ insetti akkwatiċi, u organiżmi indiġeni oħra, filwaqt li fl-istess ħin jiddeterjora l-kwalità tal-habitat permezz ta’ żieda fit-turbidità u t-telf tal-veġetazzjoni. F’pajjiż fejn l-ekosistemi tal-ilma ħelu huma estremament limitati u iżolati, anke disturbi żgħar jistgħu jfixklu ċ-ċikli riproduttivi kollha ta’ speċijiet indiġeni.
Dan joħloq paradoss: l-ispeċi ma tirnexxix tikber fis-sens klassiku ta’ speċi invażiva, iżda xorta tikkawża ħsara ekoloġika persistenti. Is-sitwazzjoni tiġi aggravata aktar minn introduzzjoni ġdida li sseħħ fuq rata annwali fejn tiġi ripetuta permezz tal-konnettività idroloġika bejn riżervi artifiċjali u widien naturali.
Riċerka kontinwa mit-tim ta’ Exterminator Malta qed titfa’ dawl fuq dan il-fenomenu, b’enfasi fuq il-mudelli tad-distribuzzjoni, is-sopravivenza staġjonali, u l-impatti ekoloġiċi. Dawn l-istudji jenfasizzaw il-ħtieġa urġenti għal strateġiji ta’ ġestjoni mtejba, inkluż il-prevenzjoni tal-ħarba tal-organiżmi mir-riżervi, l-evitar tal-użu ta’ speċijiet invażivi għall-kontroll tan-nemus, u l-adozzjoni ta’ alternattivi aktar sostenibbli.
F’pajsaġġ daqshekk żgħir u ambjentalment limitat, il-protezzjoni tal-bijodiversità tal-ilma ħelu teħtieġ konsiderazzjoni bir-reqqa anke tal-aktar interventi b’intenzjoni tajba. Il-prevenzjoni tat-tixrid ta’ speċijiet aljeni mhijiex biss essenzjali għas-saħħa tal-ekosistema, iżda wkoll kwistjoni ta’ responsabbiltà lejn l-organiżmi involuti.”
