Mill-“kakarlak” fl-Afrika, sal-“zhāngláng” fil-Mandarin – u l-famuża “Wirdiena” bil-Malti – dan l-insett umli għandu eluf ta’ ismijiet madwar id-dinja, kull wieħed jirrifletti l-kultura, il-lingwa, u l-istorja lokali.
Fir-riċerka estensiva tiegħu The Many Names of the Cockroach, Arnold Sciberras juri kif dan l-insett komuni sar simbolu ta’ kif il-bniedem jgħaqqad in-natura mal-lingwa u l-identità.
L-istudju jkopri mijiet ta’ lingwi u djaletti minn kull kontinent, u juri kif l-ismijiet tal-kokroċċ jinqalbu, jissellfu minn lingwi oħra, jew jiġu ffurmati mill-ġdid.
Xi ismijiet huma deskrittivi (“ġurdien ċatt” fil-Birmi), oħrajn metaforiċi (“insett blu-aħdar” fin-Navajo), filwaqt li ħafna oħrajn huma frott ta’ legati kolonjali – bħal “tarakan” mir-Russu, li jinsab f’ħafna lingwi fl-Ewropa tal-Lvant u l-Asja Ċentrali.
Sciberras ma jiqafx mal-kliem biss. Huwa jesplora s-simboliżmu kulturali li jġorru dawn l-ismijiet – u kif kulturi differenti jaraw lill-wirdien u l-‘kokroċċ’ bħala simbolu ta’ reżiljenza, ħmieġ, sigriet, jew saħansitra rewwixti.
F’xi lingwi Slavi, l-ismijiet tal-‘kokroċċ’ jirriflettu insulti etniċi storiċi, li juru kif anke l-isem ta’ insett jista’ jġorr fuqu tensjonijiet soċjali profondi.
B’aktar minn 200 terminu dokumentat, fosthom minn lingwi estinti jew mhedda, din l-opra ma titkellimx biss fuq insetti – titkellem fuq l-iżvilupp tal-lingwa, il-memorja kollettiva, u l-mod kif noħolqu tifsiriet kulturali minn ħlejjaq li ilhom jeżistu magħna għal eluf ta’ snin.
Kemm jekk int lingwista, storiku tal-kultura, jew sempliċiment xi ħadd li qatt qabeż fuq il-post, meta ra xi ħaġa tiġri mal-ħajt – dan il-lessiku globali se jbiddel għal dejjem kif tara lill-aktar insett żvinturat iżda notevoli fid-dinja.
Sors: SCIBERRAS.A(2025) The Many Names of the Cockroach – A Global Lexicon. Academia.eu 21pgs https://www.academia.edu/129688382/SCIBERRAS_A_2025_The_Many_Names_of_the_Cockroach_A_Global_Lexicon_Academia_eu_21pgs
