Ġo festival, ħafna drabi nisimgħu l-isem tal-kantant u tal-kompożitur l-ewwel. Iżda bejn il-melodija oriġinali u l-verżjoni li naslu nisimgħu fuq il-palk jew fuq it-televiżjoni hemm stadju kruċjali: l-arranġament. Hawnhekk l-idea tinbidel f’struttura konkreta – f’partituri, dinamika, spazju u bilanċ.
L-arranġatur ma jżidx biss “aktar strumenti”. Huwa jiddeċiedi min jidħol u meta, min jibqa’ lura, fejn tinbena t-tensjoni u fejn tinħall. Fil-kuntest ta’ produzzjoni nazzjonali, dan ifisser ukoll ħsieb tekniku: kif il-ħoss se jaħdem fl-ispazju tal-venue u kif se jiġi maqbud mill-mikrofoni għal xandir dirett. Il-provi jsiru spazju ta’ aġġustament kontinwu – fejn frażi tiġi rfinuta, dinamika tinbidel, u l-ensemble jitgħallem jaħdem bħala ġisem wieħed.
Fil-festivals lokali L-Għanja tal-Poplu u Kantamagħna, stajna napprezzaw il-kontribut ta’ Craig Saliba, kontribut li ma kienx wieħed viżibbli, iżda strutturali wara l-kwinti hekk kif kien involut f’żewġ kanzunetti ma’ artisti lokali.
Meta taħdem ma’ formazzjonijiet differenti, minn orkestra estiża sa Big Band, id-dinamika tibidel ma tistax tkun l-istess. Fil-każ ta’ ensemble orkestrali, il-prijorità tkun il-bilanċ bejn is-sezzjonijiet u l-appoġġ tal-vuċi mingħajr ma jintilef il-moviment intern tal-mużika. F’Big Band, min-naħa l-oħra, il-fokus ikun fuq preċiżjoni ritmika, artikolazzjoni ċara u kontroll tal-enerġija biex ma jinqabiżx il-kantant.
Saliba ħadem mill-qrib mal-artisti u mat-timijiet tekniċi biex jiżgura li dak li jkun miktub fuq il-karta jaħdem fil-prattika. Dan kien jinvolvi tibdil żgħir iżda essenzjali waqt il-provi, qtugħ ta’ sezzjoni, tibdil ta’ tonalità għal kumdità vokali, jew distribuzzjoni mill-ġdid tal-linji bejn strumenti biex jinħoloq aktar spazju soniku.
Il-kollaborazzjoni ma’ ismijiet bħal Mro. Mark Spiteri Lucas u mal-kantanti involuti kienet parti minn dan il-proċess. Mhux biex jinħoloq effett spettakolari għalih innifsu, iżda biex il-kanzunetta tasal b’mod ċar u onest għand l-udjenza. Dan kien faċilitat mit-tim tal-artisti li ħadem magħhom.
Fl-aħħar mill-aħħar, ir-rwol ta’ Saliba fl-2025 ma kienx dwar redefinizzjoni bombastika tal-ħoss Malti, iżda dwar konsistenza u standard. F’festivals li qed joperaw f’ambjent dejjem aktar espost u kompetittiv, din it-tip ta’ ħidma kwieta u preċiża yagħmel differenza konkreta – anke jekk mhux dejjem tidher immedjatament.
Fil-festival L-Għanja tal-Poplu tal-2025 fi Pjazza Teatru Rjal, ix-xogħol ta’ Craig Saliba kellu dimensjoni doppja: jipprepara produzzjoni għal sala ta’ madwar 900 persuna u fl-istess ħin għal xandir live fuq TVM fil-prime time, fejn l-udjenza tista’ tilħaq madwar 185,000 telespettatur. L-arranġament ta’ “Perla” kantata minn Ishamel Grech u Martina Fenech, kien mibni għal 24 strument distint, 10 kordi, 8 strumenti tal-brass u woodwinds, flimkien ma’ rhythm section u stems, b’attenzjoni partikolari biex il-ħoss jibqa’ ċar u bilanċjat kemm fil-beraħ kif ukoll fuq l-iskrin.
Il-mod kif tqassmu s-sezzjonijiet ma kienx każwali. Il-kordi servew ta’ pedament dinamiku li jżomm il-fluss tal-kanzunetta, filwaqt li l-brass u l-woodwinds daħlu f’mumenti magħżula biex jibnu l-quċċati mingħajr ma jgħattu l-vuċi. Ir-rhythm section żammet l-istabbiltà ritmika meħtieġa biex il-prestazzjoni taħdem b’konsistenza f’żewġ realtajiet differenti: il-palk u x-xandira dirett. Kien arranġament mibni fuq preċiżjoni u kalkolu, fejn kull deċiżjoni kienet marbuta mal-mod kif il-kanzunetta kienet se tinstema’ u tidher fuq livell nazzjonali.
Fil-kompetizzjoni Kantamagħna, li ssir fit-Teatru Astra, Craig Saliba ħadem ma’ Big Band ta’ 18-il mużiċist, DCapitals Big Band, b’sezzjoni prominenti ta’ brass u saxophones. Hawnhekk l-approċċ ma setax ikun orkestrali u mifrux, iżda strutturat f’blokki ta’ brass li jaħdmu f’sinkronizzazzjoni stretta u b’artikolazzjoni kontrollata.
Fl-arranġament ta’ Tfajjel Ruxxan ta’ Ishmael Grech, il-prijorità kienet il-bilanċ: il-brass ma setax jibqa’ dominanti kontinwament, iżda kellu jinħoloq spazju ċar għall-vuċi. F’ambjent magħluq bħal Astra, id-distribuzzjoni tad-dinamika fost it-18-il strument kienet kruċjali biex il-ħoss jibqa’ nadif u definitt, b’enfasi fuq dixxiplina u koordinazzjoni aktar milli fuq effett spettakolari.
B’kollox meħud flimkien, ix-xogħol ta’ Craig Saliba fl-edizzjonijiet tal-2025 ta’ L-Għanja tal-Poplu u Kantamagħna juri kemm l-arranġament hu ċ-ċavetta bejn idea u esperjenza sħiħa. Ma kienx xogħol li jfittex il-glorja jew l-effett immedjat, iżda wieħed li jpoġġi l-mużika fuq pedament sod.
Dan hu xogħol li jkun għaddej minn wara l-kwinti fuq kull kanzunetta minn timijiet varji li kultant ma nirrealizzawx l-impenn li jinvolvi meta għandek numru ta’ mużiċisti live. F’ambjent fejn il-produzzjoni mużikali qed issir dejjem aktar esposta u teknika, din il-ħidma metikoluża tagħmel differenza konkreta, anke jekk tibqa’ wara l-kwinti.
Fl-aħħar mill-aħħar, hija proprju din il-konsistenza li tgħolli l-livell tal-festival Malti u tagħti lill-kanzunetti spazju fejn jistgħu tassew jieħdu n-nifs.
Facebook / Craig Saliba
